– Puk, puk… – pukanie do drzwi gabinetu psychologiczno-pedagogicznego w szkole. – Dzień dobry. Czy jest pan Paweł-pedagog… albo może psycholog? Nie pamiętam już dokładnie…

W szkole obowiązki pedagoga i psychologa są do siebie podobne. Współpracujemy ze sobą w tym samym gabinecie udzielając wsparcia i pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Dlatego uczniowie bardzo często mylą te dwie funkcje. Specjalistów z zakresu wsparcia i zdrowia psychicznego jest w Polsce kilka rodzajów. Często bywają oni myleni lub błędnie nazywani również przez osoby dorosłe. Gdy obroniłem moją pracę doktorską niektórzy myśleli, że od tej pory będę lekarzem psychiatrą. A zatem kto jest kim i czym dokładnie się zajmuje? Na te pytania postaram się odpowiedzieć w tym krótkim artykule.

Pedagog, czyli kim jestem?

Pedagog to osoba, która ukończyła studia z zakresu pedagogiki. Wbrew powszechnemu stereotypowi pedagogika to nie tylko nauczanie i nie tylko praca z dziećmi. Na studiach pedagogicznych istnieje wiele różnych specjalności. Z nauczaniem w przedszkolu lub w klasach I-III szkoły podstawowej związana jest specjalność o nazwie pedagogika przedszkolna i wczesnoszkolna. Specjalność resocjalizacyjna uprawnia do pracy z tzw. „trudnymi” dziećmi i młodzieżą przebywającymi m.in. w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych. Diagnoza i terapia pedagogiczna jest specjalnością, po ukończeniu której można pracować w poradniach psychologiczno-pedagogicznych. Z kolei kończąc pedagogikę o specjalności opiekuńczo-wychowawczej można pracować w różnych placówkach edukacyjnych i wychowawczych, np. w szkole na stanowisku pedagoga szkolnego.

Głównym zadaniem szkolnego pedagoga jest pomoc psychologiczno-pedagogiczna, czyli wspieranie uczniów w rozwiązywaniu różnego rodzaju trudności szkolnych, osobistych, emocjonalnych, konfliktów rówieśniczych. Pedagog udziela również porad i konsultacji dla rodziców, pomagając rozwiązywać problemy wychowawcze. Zajmuje się także pedagogizacją i psychoedukacją uczniów i ich rodziców, dzieląc się swoją specjalistyczną wiedzą i udzielając praktycznych wskazówek. Rolą pedagoga jest również profilaktyka społeczna dzieci i młodzieży, czyli podejmowanie działań mających na celu zapobieganie takim zagrożeniom jak: agresja, przemoc, cyberprzemoc, uzależnienia. Prowadzi on wiele zajęć i warsztatów. Pedagog specjalny to zawód, który wykonuję. Jest to osoba będąca absolwentem studiów magisterskich z zakresu pedagogiki specjalnej lub studiów podyplomowych z tej dziedziny, np. po ukończeniu studiów pedagogicznych. Zazwyczaj pracuje on w szkole lub poradni psychologiczno-pedagogicznej. Zajmuje się wsparciem i pomocą dla uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, czyli: niepełnosprawnościami, specyficznymi trudnościami w uczeniu się i innymi zaburzeniami rozwojowymi. Zazwyczaj zwracają się do niego uczniowie doświadczający problemów osobistych lub szkolnych związanych z powyższymi trudnościami. Po porady do pedagoga specjalnego mogą zgłaszać się także rodzice.

Czy każdy psycholog to psychoterapeuta?

Odpowiedź na to pytanie brzmi krótko – nie. Psycholog to osoba, która ukończyła studia magisterskie na kierunku psychologia. Może pracować w wielu miejscach, np. w szkole, w poradni, w szpitalu, w różnego rodzaju ośrodkach pomocy i wsparcia. Do jego zadań należy: pomoc w problemach natury psychologicznej i emocjonalnej, udzielanie porad i konsultacji, przeciwdziałanie kryzysom psychicznym, profilaktyka psychologiczna, psychoedukacja. Może również prowadzić badania naukowe z różnych dziedzin psychologii. Psycholog szkolny i pedagog ściśle ze sobą współpracują, zajmując się świadczeniem pomocy psychologiczno-pedagogicznej.

Psychoterapeuta to osoba, która oprócz studiów psychologicznych odbyła certyfikowane szkolenie z zakresu psychoterapii (trwające zazwyczaj 4 lata), przeszła własną terapię oraz praktyki pod okiem superwizora – doświadczonego psychoterapeuty. Podczas szkolenia i praktyk dokonuje się wyboru jednego z nurtów psychoterapii, w którym będzie się pracować, np. psychodynamiczny, poznawczo-behawioralny, humanistyczny i in. Wyróżnić możemy także terapię uzależnień zajmującą się leczeniem uzależnienia od alkoholu, substancji psychoaktywnych oraz uzależnień behawioralnych. Psychoterapeuta posiada uprawnienia do udzielania pomocy psychologicznej i leczenia zaburzeń psychicznych za pomocą psychoterapii. Może prowadzić własną praktykę w gabinecie lub pracować w danym ośrodku czy poradni.

Wieloletnie badania naukowe prowadzone w różnych krajach udowodniły, że regularna psychoterapia w znacznym stopniu pomaga w pokonywaniu różnego rodzaju trudności emocjonalnych, problemów i zaburzeń psychicznych, z którymi nie jesteśmy w stanie poradzić sobie sami lub ze wsparciem bliskich nam osób nie będących specjalistami. Mogą to być np.: depresja, zaburzenia osobowości, zaburzenia lękowe, zespół stresu pourazowego (PTSD), przewlekły stres, zaburzenia odżywiania (anoreksja, bulimia), zaniżona samoocena, inne problemy osobiste, rodzinne. Wyniki najnowszych badań neuropsychologicznych jednoznacznie potwierdzają, że psychoterapia jest nie tylko rodzajem wsparcia i pomocy wpływającym na nasze emocje, odczucia i zachowania. Wpływa ona również na aktywność naszego mózgu, wywołując w nim korzystne zmiany i w ten sposób lecząc go.

A co z psychiatrą?

Psychiatra jest lekarzem, który ukończył studia medyczne, a następnie specjalizację z zakresu psychiatrii. Zajmuje się on leczeniem zaburzeń i chorób psychicznych, głównie za pomocą farmakoterapii (ewentualnie dodatkowo psychoterapii). Są to m.in. ciężka depresja, choroba afektywna dwubiegunowa, schizofrenia, itp. W trakcie leczenia psychiatrycznego pacjent powinien regularnie chodzić na umówione wizyty do psychiatry, przyjmować zalecane leki oraz dodatkowo uczestniczyć w psychoterapii. W określonych przypadkach, np. zagrożenia życia pacjenta lub innych osób lekarz może skierować pacjenta do szpitala psychiatrycznego. W ostatnim czasie coraz częściej poruszany jest temat asystentów zdrowienia. Są to osoby, które same doświadczyły kryzysu psychicznego, odbyły terapię i po odbyciu specjalistycznego szkolenia z zakresu zdrowia psychicznego wspierają innych w procesie leczenia. Dla osób zmagających się z trudnościami psychicznymi niezwykle ważne jest również wsparcie najbliższych, wspólne rozmowy i spotkania. Nie zastąpią one jednak profesjonalnej pomocy i terapii. Dlatego nie bójmy się szukać pomocy u specjalistów.